Saturday, June 16, 2012

The Lord of the Rings

Dịp gần đây, người viết có đọc bài phỏng vấn một tác giả trẻ của kiếm hiệp Đại lục. Trước nhận xét “kiếm hiệp đã cạn đề tài, chỉ quanh quẩn mấy câu chuyện ân oán tình thù cũ rích, chẳng còn gì mới mẻ cả”, anh ta cười bảo: “Thì Harry Potter là gia hận đó, Chúa Nhẫn là quốc thù kìa, thế giới người ta cũng chỉ lật đi lật lại chừng đó loại thôi.”

Câu nói ấy tuy đơn giản, nhưng lại gợi lên rất nhiều suy nghĩ, đặc biệt là về Lord of the Rings, một Mahabharata của Châu Âu thời hiện đại. Truyện cũng như phim, tác phẩm này đã tạo nên một thế giới huyền ảo, mê hoặc vô số độc giả cũng như khán giả khắp thế giới. Nhưng ở Middle Earth của Tolkien, nếu gạt bỏ đi những nguy nga hùng vĩ thần tiên tráng lệ, thì điều cuối cùng còn lại, one thing that rules them all, vẫn là các giá trị dẫu xưa nhưng chưa bao giờ cũ. Một trong số đó, là thứ tình cảm nhiệt thành và nguyên thủy của nhân loại mà ông lấy làm tên cho phần đầu và làm chủ đề xuyên suốt cho toàn bộ thiên sử thi: Fellowship of the Ring.

LOTR, tình bằng hữu hiện lên dưới muôn vàn hình tướng, trong muôn vàn hoàn cảnh, và đem lại cho chúng ta muôn vàn cung bậc cảm xúc khác nhau. Từ đầu phim, tình bạn hiện lên đẹp đẽ, thanh bình, như một bức tranh miền Shire. Nhưng đó chỉ là một khoảnh khắc thần tiên trước khi cả nhân loại bị cuốn vào loạn thế, và đây mới là bối cảnh thật sự thử thách tình bạn và làm nó tỏa ra thứ ánh sáng bất diệt, như ngôi sao Evenstar của nàng Arwen.

Xuyên suốt LOTR, làm người xem xúc động, đồng cảm, lo lắng, và ngưỡng mộ, là tình huynh đệ của bộ tứ hobbit: Frodo, Sam, Merry và Pippin. Mối tương giao của họ đặc biệt hơn hết thảy vì ẩn chứa sau ngoại hình thấp bé của họ là một tình bằng hữu cao cả và vĩ đại mà, như Aragorn đã nói, khiến toàn Middle Earth phải nghiêng mình kính phục và cảm tạ. Merry và Pippin chiến đấu vì ước mơ giản dị là về lại miền Shire. Frodo với Sam, bắt đầu từ chủ tớ và kết thúc là huynh đệ, đã vượt qua núi đao biển lửa, qua cám dỗ và ngờ vực, qua sự sống và cái chết, cũng chỉ để cùng nhau trở lại miền Shire.

Bắt đầu từ Shire và kết thúc ở Shire, tình cảm của các Hobbit về bản chất chính là một thứ “tình làng nghĩa xóm” đã thăng hoa và cứu vớt cả thế giới. Trong khi đó Hiệp hội Nhẫn là ẩn dụ về sức mạnh của một “thế giới đại đồng”, khi chín thành viên là đại diện cho nhiều chủng tộc (hobbit, người, tiên, người lùn, phù thủy) và đẳng cấp xã hội (vua, quý tộc, tiên nhân, pháp sư, trại chủ, nông dân). Tình bằng hữu giữa họ đã xóa nhòa và vượt qua những ranh giới ấy; gạt bỏ mọi mâu thuẫn, hiềm khích và định kiến, họ sát cánh để bảo vệ Middle Earth, bảo vệ nhau.

Dù Hiệp hội Nhẫn chỉ toàn nam, nhưng tình bằng hữu ở LOTR không phải là độc quyền của đàn ông. Thật khó mà quên được Arwen, tay ôm Frodo, kìm ngựa giữa dòng sông, đối mặt với các Nazgûl, quát lên đầy kiên định: “If you want him, come and claim him”. Và càng khó mà quên nổi Eowyn, tóc vàng, mặt lấm tấm tàn nhang, lạnh lùng thốt lên: “I am no man!” và một kiếm đâm suốt đầu Nazgûl Thủ lĩnh. Giữa một rừng chiến binh, nàng thiếu nữ Eowyn và cậu bé con Merry cùng nhau cầm gươm lên ngựa, và chính họ chứ không phải bất kỳ dũng sĩ nào, đã hạ sát Vua Nazgûl mà cả Gondor lẫn Rohan đều khiếp sợ. Đó há chẳng phải là vinh quang lớn nhất dành cho tình bằng hữu hay sao?

Không dừng ở đó, LOTR còn xem mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên là một thứ tình bằng hữu. Trong cuộc chiến chống lại cái ác, thiên nhiên đã bắt tay với con người, khi con người, với đại diện là Merry và Pippin, chìa bàn tay hồn nhiên và chân thành của tình bạn cho thiên nhiên, đại diện là các Thần Rừng.

Một phần không nhỏ cái hùng tráng của LOTR đến từ những cảnh chiến tranh, đặc biệt hai là trận chiến bảo vệ Helm’s Deep và Minas Tirith, khi con người đối diện với họa diệt vong. Trong thời khắc đen tối nhất này, ta càng thấy sự đối lập giữa con người và quái vật, và nguồn gốc sức mạnh của nhân loại càng được bộc lộ rõ hơn bao giờ hết. Đoàn quân Uruk-hai của Saruman đông hơn gấp bội, dũng mãnh và thiện chiến, nhưng đó là một tập hợp những cá nhân được cố kết bằng bạo lực, sợ hãi, tàn nhẫn và hủy diệt. Trong khi đó, Aragorn và Haldir, Gimli và Legolas, ngoài lưỡi gươm trong tay thì chỉ có tình bằng hữu là điểm tựa giúp họ đứng vững, trước những đợt công thành của hàng vạn Uruk-hai.

Trước trận Helm’s Deep, Gandalf ra đi với lời hẹn sẽ mang viện binh về khi tia sáng ban mai đầu tiên của ngày thứ ba xuất hiện. Chia tay đồng đội, Frodo ra đi với lời hứa sẽ mang chiếc Nhẫn đến Vực Diệt Vong. Trong cả hai lần ấy, người ở lại là Aragorn. Cả hai lần ấy, Aragorn đều tin, một niềm tin bất diệt, rằng bạn bè không bao giờ thất hứa. Tin đến mức đặt cược tính mạng bản thân và toàn quân vào niềm tin ấy. Và, cả hai lần, Aragorn đều thắng.

Nhưng LOTR không đơn thuần là câu chuyện của tình bằng hữu vững bền. Đó còn là câu chuyện về tình bằng hữu bị-tha-hóa và được-cứu-rỗi. Tình bằng hữu thiêng liêng là thế song cũng luôn đối mặt với thách thức, dù là hobbit, phù thủy hay con người. Ma chướng của chiếc Nhẫn khơi dậy ma tâm trong lòng Sméagol, và hắn đã giết bạn để chiếm đoạt chiếc Nhẫn và trở thành Gollum. Dã tâm quyền lực đã làm Saruman phản bội Gandalf, phản bội nhân loại để đi theo Sauron. Bản thân Frodo cũng đã không ít lần bị ma lực của chiếc Nhẫn khống chế, đe dọa hủy hoại tình cảm giữa cậu và Sam. Dù không phải bao giờ tình bằng hữu cũng chiến thắng như trong trường hợp của Sam với Frodo, nhưng cơ hội để sám hối thì vẫn có. Có khi sự chuộc lỗi đến sớm, như với Boromir – thoát khỏi ma thuật của chiếc Nhẫn, anh liền hy sinh để cứu Frodo. Có khi nó đến muộn, như với Đạo quân Tử thần, sau hàng nghìn năm mới có cơ hội hóa giải lời nguyền do phản bội Isildúr. Và cũng có khi cơ hội bị bỏ lỡ, như với Gollum – hắn đã có thể trở thành bạn của Frodo, nhưng cuối cùng vẫn không thắng nổi tâm ma trong lòng mình.

Nói cho cùng, tình bằng hữu, cũng như sự tồn tại, bền vững, hay tha hóa của nó, với Tolkien, đều là hệ quả những lựa chọn của con người.

Bài đăng trên Thể thao Văn hóa Đàn ông số tháng 7/2012

No comments:

Post a Comment