Sunday, July 31, 2016

Ghi vội về 3:10 to Yuma và True Grit

Vài năm gần đây, xuất hiện vài phim Western remake. Trong số này, nổi bật nhất có lẽ là 3:10 Yuma 2007, remake bản 1957, và True Grit 2010, remake bản 1969.
Khi nói đến remake, rất dễ sa vào tranh luận xem giữa original và remake, phim nào xuất sắc hơn. Nhưng câu hỏi thú vị hơn mà một remake trong trường hợp này mang lại có lẽ sẽ là, Western, as a genre, đã thay đổi như thế nào sau ngần ấy năm?
Điểm chung giữa Yuma 1957 và Grit 1969 là tính kinh điển. Nhiều người không thích phim kinh điển vì tiết tấu chậm, kết cấu đơn giản, tình tiết dễ dự báo. Thật ra xem phim kinh điển cũng như đọc thơ Đường. Ngày nay những câu như "Trừu đao đoạn thuỷ thuỷ cánh lưu, cử bôi tiêu sầu sầu cánh sầu" có lẽ chẳng còn gì mới mẻ. Nhưng hãy nghĩ đến chuyện Lý Thanh Liên viết ra ý tưởng này từ một nghìn ba trăm năm trước. Và một nghìn ba trăm năm sau, nhiều câu thơ khác, của nhiều nhà thơ khác, trau đi chuốt lại, cũng vẫn chỉ là một biến thể của Lý Bạch mà thôi.
Nói vậy không có nghĩa là bản 2007 và 2010 không kinh điển. Ngược lại, cả hai đều là Western revisionism at its best, nghĩa là hai cây đào non (nói đến Western thì hai nhánh xương rồng có lẽ sẽ hợp hơn?) đâm chồi nảy lộc từ hai gốc cây già.
Bốn bộ phim là bốn cuộc hành trình. Yuma là hành trình tìm lại tôn nghiêm của gã cao bồi Dan Evans. Grit là hành trình phục hồi công lý của cô thiếu nữ Mattie Ross. Hành trình của Yuma thì ngắn - từ Bisbee đến Contention chỉ chưa đầy năm mươi cây số. Hành trình của Grit thì quan san muôn dặm. Nhưng cả hai đều đầy rẫy thử thách với nghị lực, lòng tin, và dũng khí của người đi.
Điểm chung thứ hai của Yuma 1957 và Grit 1969 là tính lãng mạn nguyên thủy của Western. Cả Dan lẫn Mattie đều có những cái kết đẹp. Nói theo kiểu Tàu là "công thành thân thoái". Hậu thân của họ mấy chục năm sau thì không thế. Mattie trả giá cho công lý bằng một cánh tay và một cuộc đời cô độc. Còn Dan đánh đổi tôn nghiêm bằng cả tính mạng mình.
Không chỉ có vậy. Viễn Tây trong mắt hậu thế - nghĩa là James Mangold và anh em nhà Coen, còn khắc nghiệt hơn của tiền nhân nhiều lắm. Năm 1957, ánh mắt thất vọng của vợ và hai đứa con trai đủ thôi thúc để Dan lãnh sứ mệnh mà cả Bisbee từ chối - áp giải Ben Wade đón chuyến tàu đi Yuma. Năm 2007, để làm được điều này, Dan cần thêm một trang trại bị đốt và một quá khứ đáng hổ thẹn trong cuộc Nội chiến. Năm 1969, cuộc viễn du của Mattie ít nhiều vẫn mang bóng dáng một chuyến phiêu lưu. Năm 2010, dù theo lời cô, đó chỉ là "một thời sôi nổi" (lively times), nhưng có thể nói Mattie đã đến địa ngục rồi lại quay về.
Cái đen tối và khắc nghiệt của bản 2007 và bản 2010, phải chăng đã ánh xạ nhân sinh quan của thập niên đầu thế kỷ 21, một thập niên được khởi đầu và định hình bằng sự kiện 11.9, đầy rẫy bạo lực, bế tắc và mạt pháp? Nét lạc quan duy nhất có lẽ nằm trong phát đạn cuối cùng của Ben Wade dành cho Charlie Prince. Đó chính là giá trị bất biến của Western: bảo trì nguyên tắc hành xử của mình trong mọi hoàn cảnh. Ben không đi đường chính. Y chọn nẻo tà. Nhưng dứt khoát không đặt chân vào lối ác.

6 comments:

  1. em đã theo dõi và đọc các bài của anh. mong anh review một số bộ phim kinh điển, diễn viên kinh điển. cảm ơn anh nhiều.

    ReplyDelete
  2. Chào bạn. Ngày trước mình hay cộng tác với một số báo và tạp chí trong nước, nên dành nhiều thời gian để xem và viết hơn. Gần đây mình tập trung cho việc dịch nên không viết mấy nữa. Có thể về nước mình sẽ viết trở lại. Who knows.

    ReplyDelete
  3. Mình lại thích đọc những bài tản văn và nghị luận của bạn hơn là những bài phân tích từng đăng báo. Bạn viết phân tích hay và có cách tiếp cận chủ đề rất độc đáo, tuy nhiên mình cảm thấy chữ nghĩa có phần khiên cưỡng, thiếu mất một chút cá tính và sự phóng khoáng như trong những bài đăng tự do khác. Có lẽ mình vốn thích đọc câu chữ tùy tiện, nghĩ gì viết nấy, thỉnh thoảng chêm một câu tiếng Anh hay một lời chửi đổng cũng chẳng hề gì, cứ thản nhiên như ăn uống. Đọc những bài đó mình cảm thấy như có sự giao lưu với cái tôi của bạn chứ không gò bó cho hợp khuôn phép của báo giấy.

    Dù dưới hình thức nào đi nữa, cũng mong được đọc thêm nhiều bài viết khác của bạn.


    ReplyDelete
  4. Chào bạn. Cái đó là tất nhiên. Viết cho một đối tượng nhất định (targeted audience) bao giờ cũng ràng buộc hơn viết cho bản thân mình hoặc nói cách khác là không cho ai cả.

    Bình thường mình cũng là loại không câu nệ ngôn từ, văng tục nói bậy thoải mái. Feels good, doesn't it?

    ReplyDelete
  5. Em chưa thấy anh dịch tác phẩm văn học Đức, hi vọng trong tương lai anh sẽ dịch ạ :)

    ReplyDelete
    Replies
    1. Cảm ơn bạn. Tiếc rằng tiếng Đức của mình mới ở mức cơ bản, chưa đủ vững để dịch văn học.

      Delete